W spotkaniu u progu nowego roku szkolnego uczestniczyli proboszczowie, katecheci duchowni i świeccy, osoby konsekrowane oraz nauczyciele szkół i przedszkoli katolickich archidiecezji białostockiej. Dzień rozpoczęła Eucharystia w archikatedrze pod przewodnictwem metropolity białostockiego.
W homilii abp Guzdek nawiązał do dwóch ewangelicznych obrazów: drzewa wydającego dobre owoce oraz domu zbudowanego na skale. Wskazał, że oba pomagają zrozumieć rodzinę i jej misję wychowawczą. To właśnie w rodzinie dziecko poznaje wiarę, uczy się modlitwy, miłości i odpowiedzialności. Rodzice wprowadzają je w świat ewangelicznych wartości nie tylko słowem, lecz przede wszystkim przykładem.
Metropolita podkreślił, że trwałym fundamentem rodzinnego życia nie mogą być jedynie emocje, dobra materialne, chwilowa moda czy opinia większości. Jest nim Chrystus oraz wartości, których naucza: miłość, prawda, jedność, wzajemna odpowiedzialność, służba i przebaczenie.
Zaznaczył przy tym, że rodzina budowana na Chrystusie nie jest wolna od kryzysów, chorób, problemów wychowawczych czy trudności ekonomicznych. Wiara daje jej jednak punkt odniesienia i oparcie w przeżywaniu tych doświadczeń.
Zwracając się do katechetów, arcybiskup wskazał, że jednym z najważniejszych zadań współczesnej katechezy jest odbudowanie i pogłębienie relacji z rodzicami. Nie wystarczy prowadzenie lekcji religii ani przygotowanie dzieci do przyjęcia sakramentów. Potrzebne są także katecheza dorosłych, rozmowa, słuchanie i towarzyszenie rodzinom.
„Kościół nie może rodzicom stawiać jedynie kolejnych wymagań. Powinni także usłyszeć zapewnienie: nie jesteście sami. Chcemy wam pomóc. Chcemy was wspierać, ale nie zastępować” – mówił.
Abp Guzdek zauważył, że dzieci i młodzież dorastają w świecie szybko zachodzących zmian, otrzymując ogromną liczbę informacji, propozycji i wzorców, często wzajemnie sprzecznych. Tym bardziej potrzebują rodziny dającej oparcie w prawdzie, miłości i odpowiedzialności. Przypomniał, że w centrum pracy duszpasterskiej i wychowawczej powinien zawsze pozostawać człowiek.
„Wychodźmy z propozycją spotkań i katechezy także do rodziców – zawsze pełni życzliwości, szacunku i gotowi do współpracy” – zachęcał. Życzył katechetom, aby nowy rok szkolny był dobrze wykorzystanym czasem pracy, zarówno z dziećmi i młodzieżą, jak i z ich rodzicami.
Po Eucharystii uczestnicy spotkali się w Centrum Kościelna 1A, gdzie dr hab. Monika Przybysz, prof. UKSW, wygłosiła wykład „Człowiek i AI. O sztucznej inteligencji w szkole i w duszpasterstwie”. Prelegentka podkreśliła, że w centrum refleksji nad nowymi technologiami powinien pozostawać człowiek, którego wartości nie można mierzyć wydajnością ani sprawnością posługiwania się narzędziami cyfrowymi. Przywołując biblijne obrazy wieży Babel i odbudowy Jerozolimy przez Nehemiasza, przeciwstawiła dążenie do samowystarczalności i skuteczności postawie współodpowiedzialności, dialogu oraz przyjęcia ludzkiej kruchości. Wskazała, że zadaniem katechezy i duszpasterstwa jest przede wszystkim budowanie więzi, z Bogiem w centrum.
Szczególną uwagę poświęciła samotności młodych ludzi oraz poszukiwaniu przez nich zrozumienia w rozmowach z chatbotami. Ostrzegła przed utożsamianiem symulowanej empatii z prawdziwą bliskością i zastępowaniem spotkania z człowiekiem kontaktem z programem. „Algorytm nie jest spowiednikiem” – zaznaczyła. Zachęcała katechetów, aby za trudnym zachowaniem ucznia próbowali dostrzec jego potrzeby i cierpienie. Podkreśliła, że życzliwe pytanie, poświęcony czas i gotowość wysłuchania mogą otworzyć drogę do rozmowy, której młody człowiek bardzo potrzebuje.
„Najpierw mózg, potem technologia” – tak prof. Przybysz sformułowała zasadę odpowiedzialnego korzystania z AI. Zachęcała, aby pracę nad tekstem, prezentacją czy zadaniem rozpoczynać od własnego pomysłu i samodzielnego wysiłku, a dopiero później sięgać po pomoc narzędzi cyfrowych. Odwołując się do badań nad korzystaniem z modeli językowych, wskazywała na ryzyko osłabienia samodzielności, zapamiętywania i kreatywności przy bezrefleksyjnym przejmowaniu gotowych odpowiedzi. Przestrzegała również przed ujednolicaniem uczniowskich prac i traceniem tego, co w nich osobiste, oryginalne i twórcze.
Prelegentka przedstawiła także praktyczne zastosowania AI w przygotowaniu katechezy. Wymieniła porządkowanie własnych materiałów, tworzenie prezentacji, infografik, słowników pojęć, pytań sprawdzających oraz ćwiczeń o różnym stopniu trudności. Na przykładzie przypowieści o miłosiernym Samarytaninie pokazała, jak przygotować zadania prowadzące od uporządkowania wydarzeń, przez analizę postaw bohaterów, aż po odniesienie ewangelicznego przesłania do współczesności. Podkreśliła, że zaoszczędzony w ten sposób czas warto przeznaczyć na rozmowę i relacje z uczniami.
Ważnym warunkiem korzystania z takich pomocy jest praca na wiarygodnych źródłach: Piśmie Świętym, dokumentach Kościoła i sprawdzonych materiałach katechetycznych. Prof. Przybysz przypomniała, że wygenerowana odpowiedź pozostaje propozycją roboczą, wymagającą sprawdzenia, szczególnie w kwestiach teologicznych, interpretacji religijnej, cytatów i danych historycznych. Zachęcała do angażowania uczniów w wyszukiwanie błędów, porównywanie źródeł i uzasadnianie własnych ocen. Wskazała również na konieczność ochrony danych osobowych i wrażliwych informacji o uczniach oraz uczciwego ujawniania udziału AI w przygotowaniu prac.
Prof. Przybysz mówiła także o potrzebie higieny cyfrowej: czasu na ciszę, skupioną lekturę, modlitwę i obecność poza ekranem. Zwracała uwagę na mechanizmy podsycania gniewu i podziałów w mediach społecznościowych, zachęcając do uczenia młodzieży rozpoznawania perswazji, odróżniania informacji od opinii i prowadzenia rozmowy opartej na argumentach. Podkreśliła, że poczucie własnej wartości i sprawczości młodych ludzi buduje się również przez powierzanie im odpowiedzialności oraz angażowanie w konkretne dobro, którego owoce mogą zobaczyć.
Na zakończenie zaznaczyła, że katecheta nie musi znać wszystkich aplikacji ani nadążać za każdą technologiczną nowością. Jego niezastąpioną rolą pozostaje bycie przewodnikiem w świecie wartości, towarzyszenie uczniom i osobiste świadectwo wiary. Zachęcała, aby zamiast pytać wyłącznie o to, co AI może wygenerować za nauczyciela, zastanawiać się, jak dzięki niej uczniowie mogą lepiej rozumieć, zadawać pytania i rozmawiać ze sobą. Celem katechezy jest bowiem nie tylko przekazanie wiedzy, lecz także kształtowanie dojrzałości, odpowiedzialności i prowadzenie człowieka do spotkania z Bogiem.
W dorocznym spotkaniu u progu nowego roku szkolnego uczestniczyli proboszczowie, katecheci duchowni i świeccy oraz nauczyciele szkół i przedszkoli katolickich archidiecezji białostockiej. Organizatorem Archidiecezjalnego Dnia Katechetycznego był Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej Białostockiej. Obecnie w szkołach na terenie archidiecezji białostockiej pracuje blisko 330 katechetów, w tym ponad 200 stanowią katecheci świeccy.
