Archidiecezja Białostocka stanowi wraz z Diecezją Łomżyńską i Diecezja Drohiczyńską Metropolię Białostocką. Jej terytorium zajmujące 6263 km2, jest części dawnej Archidiecezji Wileńskiej, która po wojnie pozostała w granicach Polski. Obejmuje obszar między Narwią i Biebrzą oraz rejon Puszczy Białowieskiej z parafiami w Białowieży i Narewce. Na jej terenie zamieszkuje 423900 osób, z czego 351350 to katolicy obrządku łacińskiego. Resztę mieszkańców stanowią przedstawiciele innych wyznań.

Diecezja Białostocka ustanowiona została dnia 5 czerwca 1991 roku podczas wizyty papieża Jana Pawła II w Białymstoku. Jako Archidiecezja funkcjonuje od wejścia w życie dnia 25 marca 1992 roku bulli papieża Jana Pawła II bullą „Totus Tuus Poloniae Populus”.

Pasterzem Archidiecezji Białostockiej, decyzją Jego Świątobliwości Ojca Świętego Franciszka z 12 kwietnia 2017 roku jest Jego Ekscelencja Najdostojniejszy Ksiądz Arcybiskup dr Tadeusz Wojda, Metropolita Białostocki, wyświęcony w Archikatedrze Białostockiej 10 czerwca 2017 roku. Biskupem Pomocniczym Archidiecezji jest Ksiądz Biskup dr hab. Henryk Ciereszko, mianowany przez przez Papieża Benedykta XVI 17 listopada 2012 r. i wyświęcony w Archikatedrze Białostockiej 15 grudnia 2012 r. W Białymstoku mieszkają również arcybiskupi seniorzy: Ksiądz Arcybiskup prof. dr hab Edward Ozorowski (Arcybiskup Metropolita Białostocki w latach 2006-2017) oraz Ksiądz Arcybiskup Ksiądz Arcybiskup dr Stanisław Szymecki (Arcybiskup Metropolita Białostocki w latach 1993-2000).

Archidiecezja podzielona jest na 115 parafii, w tym dwie zakonne. Istnieje ponadto parafia wojskowa należąca do Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego. Średnio w parafii Archidiecezji mieszka 3,1 tys. katolików. Na terenie Archidiecezji są 34 parafie typowo miejskie i 25 parafii miejsko-wiejskich. Największą grupę stanowią parafie wiejskie – 56. Pomimo, że stanowią one niemal połowę wszystkich parafii, największa część katolików mieszka na terenie parafii miejskich (46%). Wynika to z faktu, że parafie miejskie liczą średnio cztery razy więcej mieszkańców niż parafie wiejskie.

Do Archidiecezji Białostockiej inkardynowanych jest 417 księży, z czego za granicą pracuje ich 27 (Włochy, Francja, Niemcy, Szwajcaria, Grecja, USA, Gruzja), na misjach 7 (Argentyna, Peru, Kuba, Papua Nowa Gwinea). Aktualnie 14 odbywa studia specjalistyczne. Dwóch pełni posługę kapelana w Ordynariacie Polowym Wojska Polskiego.

Na terenie archidiecezji tu swoją posługę pełnią 3 męskie zgromadzenia zakonne i 16 żeńskich, w sumie 24 księży zakonnych, 167 sióstr zakonnych oraz 6 braci.

W Archidiecezji Białostockiej działają instytucje i urzędy, min. Kuria Metropolitalna, Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne, Sąd Metropolitalny, kapituły.

Kuria Metropolitalna Białostocka będąca zespołem instytucji i osób, wspomaga Arcybiskupa Metropolitę w zarządzaniu archidiecezją, a zwłaszcza w kierowaniu działalnością duszpasterską, nauczycielską, administracyjna i w wykonywaniu władzy sądowniczej. Od 2006 roku kuria mieści się w nowym budynku przy ul Kościelnej 1.

Archidiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne sięgające swoimi korzeniami seminarium wileńskiego z Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Kształci obecnie 28 alumnów, w wśród nich 6 diakonów. Od 1987 mieści się ono w gmachu przy ul. Warszawskiej 46, a tuż obok usytuowana jest biblioteka seminaryjna oraz i Archiwum i Muzeum Archidiecezjalne.

Kapituła katedralna w Białymstoku wywodzi się również z Wilna. Poprzednia jej nazwa to: Kapituła Bazyliki Metropolitalnej Wileńskiej w Białymstoku, zaś od 1992 nosi nazwę Białostockiej Kapituły Metropolitalnej. Składa się z 6 prałatur i 6 kanonii. Od roku 1997 istnieje również Kolegiacka Kapituła Krypniańska, której celem jest szerzenie i pogłębianie kultu Matki Bożej krypniańskiej, otaczanie opieką chrześcijańskich, opartych na rodzinie tradycji ziemi białostockiej oraz troska o życie kulturalne regionu. W skład kapituły wchodzi 12 kanoników gremialnych oraz honorowych. W 2010 roku Arcybiskup Edward Ozorowski ustanowił przy kościele pw. św. Antoniego Padewskiego w Sokółce Kolegiacką Kapitułę Najświętszego Sakramentu, złożona z 12 kanoników. Jej głównym celem jest szerzenie i pogłębianie kultu Eucharystii oraz kultywowanie chrześcijańskich tradycji związanych z Najświętszym Sakramentem.

W archidiecezji działają instytucje naukowe i formacyjne: Katedra Teologii Katolickiej na Uniwersytecie w Białymstoku, Studium Teologii i Wyższe Zawodowe Studia Katechetyczne, będące filią Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie (Sekcja św. Jana Chrzciciela) oraz Studium Życia Rodzinnego.

W życiu religijnym i duszpasterskim dużą rolę odgrywają sanktuaria i miejsca pielgrzymkowe. W archidiecezji białostockiej najważniejszymi sanktuariami maryjnymi są: Różanystok, z koronowanym obrazem Matki Boskiej dnia 28 VI 1981 r., Krypno, z koronowanym wizerunkiem Matki Bożej dnia 8 IX 1985 r. i bazylika katedralna w Białymstoku z wierną kopią obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, namalowaną w 1927 r. przez Łucję Bałzukiewicz, a poświęconą w 1977 r. przez kard. Karola Wojtyłę i koronowaną papieskimi koronami dnia 5 VI 1995.


Dane statystyczne Archidiecezji Białostockiej za rok 2015 według Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego

  • Średni odsetek wiernych uczestniczących w niedzielnych Mszach św.: 43,8%
  • Średni odsetek wiernych przystępujących do komunii św.: 19,4%
  • Liczba udzielonych w ciągu roku sakramentów świętych:
    • chrzty – 4619
    • Pierwsze Komunie św. – 3586
    • bierzmowania – 3631
    • małżeństwa – 1844